De es is een emblematische boom voor ons platteland, onze hagen en onze bossen. Sinds enkele jaren wordt hij echter ernstig getroffen door een ziekte genaamd essentaksterfte. Deze ziekte wordt veroorzaakt door een schimmel die zich verspreidt via sporen die door de wind worden meegevoerd.
Wat is essentaksterfte?
Essentaksterfte wordt veroorzaakt door een schimmel van Aziatische oorsprong, Hymenoscyphus fraxineus.
De ziekte verscheen in de jaren 90 in Europa en verspreidde zich snel over het continent. In België werden de eerste gevallen waargenomen aan het begin van de jaren 2010. De schimmel infecteert voornamelijk de bladeren voordat hij zich uitbreidt naar de takken en de stam. De meest voorkomende symptomen zijn:
- het verdorren van de bladeren;
- necrose op de twijgen;
- het geleidelijk afsterven van de takken;
- het verschijnen van uitlopers aan de voet van de boom;
- necrose ter hoogte van de wortelhals;
- een algemene verzwakking die kan leiden tot de dood van het exemplaar.
De jonge bomen zijn bijzonder kwetsbaar, maar zelfs volwassen essen kunnen ernstig worden aangetast.
Waarom is deze ziekte zorgwekkend?
De es speelt een belangrijke rol in tal van Waalse en Belgische ecosystemen.
De bladeren voeden talrijke insectensoorten. De holtes bieden onderdak aan vogels, vleermuizen en kleine zoogdieren. Het wortelstelsel draagt bovendien bij aan de stabilisatie van oevers en het beperken van erosie.
De massale verdwijning van essen heeft dan ook verschillende gevolgen:
Een verlies aan biodiversiteit
Talrijke soorten zijn direct of indirect afhankelijk van de es. Hun leefgebied krimpt naarmate de bomen wegkwijnen.
Een verzwakking van de landschappen
Boomrijen, hagen en bossen veranderen geleidelijk van aanzicht. Bepaalde zones verliezen aan plantaardige diversiteit en ecologische veerkracht.
Risico’s voor de veiligheid
Zieke bomen worden brozer. Takken kunnen vallen en stammen kunnen aftakelen, wat soms veiligheidsinterventies in openbare en private ruimtes vereist.
Kunnen we de essen redden?
Essentaksterfte treft de essen in Europa al enkele jaren zwaar. Toch lijken recente periodes van hitte en droogte in bepaalde situaties te hebben bijgedragen aan het afremmen van de ziekte (zie onderstaande kaart).
Beter nog, sommige verwante soorten, zoals de Fraxinus ornus (pluimes), die van nature voorkomt in het oostelijke Middellandse Zeegebied, vertonen een betere resistentie.
Waarnemingen in heel Europa tonen aan dat een klein aandeel van de essen een natuurlijke resistentie tegen de ziekte vertoont. Deze individuen vormen vandaag een hoop voor instandhoudings- en selectieprogramma’s.
Er bestaat momenteel echter geen wondermiddel om essentaksterfte op grote schaal uit te roeien.
De meest doeltreffende aanpak bestaat uit:
- het bewaken van de gezondheidstoestand van de bomen;
- het behouden van resistente individuen;
- het diversifiëren van de aanplantingen;
- het herstellen van ecosystemen die veerkrachtiger zijn tegen ziekten en klimaatverandering.
Diversifiëren om beter te weerstaan
Essentaksterfte brengt een vaak onderschatte realiteit aan het licht: gediversifieerde ecosystemen zijn beter bestand tegen crisissen.
Wanneer een landschap sterk steunt op één enkele boomsoort, kan een ziekte snel aanzienlijke schade aanrichten. Omgekeerd bieden gemengde hagen, diverse boomgaarden of aanplantingen bestaande uit meerdere soorten een beter aanpassingsvermogen.
Daarom streven ecologische herstelprojecten er vandaag naar om het volgende te bevorderen:
- soortenrijke hagen;
- ecologische corridors;
- hoogstamboomgaarden;
- agroforestry-aanplantingen;
- gediversifieerde herbebossing.
Deze aanpak komt zowel de biodiversiteit, de koolstofopslag als de veerkracht van de gebieden ten goede.
Samen actie ondernemen voor veerkrachtigere gebieden!
Meer weten:
Wilt u meer weten over essentaksterfte, dan nodigen wij u uit om de website van het INRAe te bezoeken:
