Biodiversiteit en ecosystemen zijn de onzichtbare maar onmisbare fundamenten van de economie. Steeds meer studies tonen dit aan, cijfers ter ondersteuning. Het is nu zaak dat de economische wereld zich hiervan bewust wordt.
De grote economische theorieën die de industrialisering van onze samenlevingen hebben begeleid, berusten op een basispostulaat: kapitaal en arbeid produceren economische welvaart.
Dit negeert het geheel van gratis diensten die door de natuur worden geleverd en die deze vergelijking ondersteunen. De natuur en de ecosystemen leveren de natuurlijke hulpbronnen (bijv. zand in de bouw, fossiele geologische hulpbronnen, biomassa, …) en andere diensten die essentieel zijn voor de productie van welvaart.
In februari 2026 heeft IPBES, het equivalent van het IPCC voor biodiversiteit, zijn eerste rapport over de verbanden tussen bedrijven en biodiversiteit [1] gepubliceerd. Dit document onderzoekt de impact van economische activiteiten op de natuur, evenals de financiële risico’s die verband houden met de erosie van biodiversiteit, terwijl het de fundamentele afhankelijkheid van bedrijven van ecosystemen benadrukt.
Het is inderdaad een existentiële paradox. Hoewel alle bedrijven, ongeacht hun sector, direct of indirect afhankelijk zijn van natuurlijke hulpbronnen, dragen zij gemiddeld bij aan hun degradatie. Het rapport belicht een schrijnende onbalans tussen investeringen die de biodiversiteit schaden en investeringen die erop gericht zijn deze te beschermen of te herstellen.
[1] Methodological assessment of the impact and dependency of business on biodiversity and nature’s contributions to people (business and biodiversity assessment) | IPBES secretariat
De economische waarde van de diensten die door de natuur worden geleverd
Ecosysteemdiensten verwijzen naar het geheel van voordelen die ecosystemen bieden aan het menselijk welzijn en aan het evenwicht van onze samenlevingen. Dit concept benadrukt het concrete belang van de natuur en de biodiversiteit, door de onmisbare en gratis diensten die zij ons bieden te benadrukken. Over het algemeen worden vier grote categorieën ecosysteemdiensten onderscheiden:
- Voorzieningsdiensten: voedsel, brandstof, materialen, medicijnen, …
- Regulerende diensten: klimaatregulering, zuivering van water en lucht, bestuiving, …
- Sociaal-culturele diensten: esthetische, recreatieve, educatieve, spirituele diensten, …
- Ondersteunende diensten: bodemvorming, de biogeochemische cyclus van elementen zoals de koolstofvastlegging door ecosystemen, …
Een studie, vaak aangehaald door grote internationale instellingen (Costanza et al. uit 2014 [2]), heeft zich ertoe gezet om “een prijs te plakken” op elk van de ecosysteemdiensten die biodiversiteit en ecosystemen ons leveren. De schatting van de totale waarde van de geleverde diensten bedraagt ongeveer 125.000 miljard USD/jaar, ofwel 1,6 keer het mondiale bbp van 2011.
Kortom, maar als “Moeder Natuur” haar diensten zou laten betalen, zou haar kapitalisatie de som van die van de GAFAM’s samen belachelijk maken!
[2] Costanza et al. (2014), “Changes in the global value of ecosystem services”, Global Environmental Change (26) p. 152-158
72% van de Europese bedrijven is op “kritieke” wijze afhankelijk
En dit zegt geen ngo, dit zegt de Europese Centrale Bank:
“72% van de bedrijven in de eurozone, ofwel ongeveer 3 miljoen bedrijven, is op kritieke wijze afhankelijk van ecosysteemdiensten en zal worden geconfronteerd met aanzienlijke economische problemen als gevolg van de degradatie van ecosystemen.“
De financiële sector is overigens bijzonder kwetsbaar. De ECB stelt immers vast dat “75% van het totale bedrag aan bedrijfsleningen in de eurozone wordt verstrekt aan bedrijven die op kritieke wijze afhankelijk zijn van ten minste één ecosysteemdienst”
Geen enkele sector wordt gespaard
Het rapport van IPBES benadrukt echter dat alle sectoren afhankelijk zijn van de natuur en de ecosystemen, op directe of indirecte wijze.
Bij wijze van voorbeeld noemen wij:
- De voedingssector is afhankelijk van bestuiving die betrekking heeft op 75% van de wereldwijde gewassen, en van de goede biologische gezondheid van de bodems.
- De bouwsector verbruikt jaarlijks miljarden tonnen materialen, zoals zeezand voor de productie van beton, erts voor de metaalproductie, hout voor de bouw, …
- De farmaceutische sector is nog steeds grotendeels afhankelijk van de ontdekking van moleculen in de natuur voor de productie van geneesmiddelen en behandelingen. Men schat bijvoorbeeld dat 80% van de kankermedicijnen die op de markt worden gebracht afkomstig zijn van geneeskrachtige planten of bio-geïnspireerd zijn.
- De verzekeringssector is grotendeels afhankelijk van het regulerend vermogen van ecosystemen om extreme gebeurtenissen te temperen.
- De energiesector is afhankelijk van het vermogen van ecosystemen om het debiet van waterlopen te reguleren die koelcapaciteit of hydro-elektrische productie voeden.
- De toeristische sector is zeer sterk afhankelijk van de esthetische kwaliteit van natuurlijke landschappen.
Biodiversiteit: een horizon van kansen
De terugverdientijd van klimaatinvesteringen wordt vaak gezien als een groot obstakel voor de transitie naar een koolstofarme samenleving. Hoewel de effecten van de ondernomen acties op de atmosferische CO₂-concentratie zich pas volledig manifesteren op de schaal van meerdere millennia, blijft hun implementatie absoluut onmisbaar. Dit wordt de “tragedie van de horizonten” genoemd.
Maar goed nieuws: de temporaliteit van actie ten gunste van biodiversiteit levert sneller resultaten op. Uiteraard heeft elke degradatie van een ecosysteem een onomkeerbare component. Maar waar het leven zich kan vastklampen, vanuit habitats en relictpopulaties van soorten, kan het vervolgens gerehabiliteerde habitats koloniseren.
Steeds meer bedrijven handelen rechtstreeks in hun waardeketen om de biodiversiteit waarvan zij afhankelijk zijn te verbeteren. Laten wij enkele voorbeelden noemen:
- Het bedrijf Corman, dat vetten produceert op basis van zuivelproducten, heeft een project voor de aanplant van hoogstamboomgaarden uitgevoerd in het parcours van melkkoeien, om hen te beschermen tegen thermische stress, hun welzijn en hun productiviteit te verbeteren.
- EDF herstelt wetlands stroomopwaarts van zijn dammen om te helpen bij de regulering van de debieten stroomopwaarts van de hydro-elektrische centrales.
- De netwerkbeheerder ELIA bestrijdt invasieve exotische planten in zijn hoogspanningsstations om beheersproblemen te voorkomen.
- Talrijke gemeenschappen overwegen de aanplant van hagen, zachte hydraulische voorzieningen om modderstromen en overstromingen te bestrijden.
Het panel van natuurgebaseerde oplossingen is oneindig. Vaak goedkoper dan technologische oplossingen, met een betere duurzaamheid. Nog afgezien van de voordelen voor het landschap en de biodiversiteit!
Deze zeer “economische” en “utilitaire” benadering van biodiversiteit kan terecht als zeer reductief worden beoordeeld. Maar zij heeft de verdienste het debat te verbreden en een minder gesensibiliseerd publiek te bereiken.
Hoe kunt u als bedrijf uw afhankelijkheid van de natuur begrijpen?
Er bestaan workshops die het mogelijk maken het onderwerp te begrijpen. Voor meer informatie:
