Dit concept werd geïntroduceerd door het Office National des Forêts in Frankrijk om de diversiteit aan beheermethoden te karakteriseren die in het bos nodig zijn om zich aan te passen aan de klimaatverandering.
De lange groeicyclus van de boom moet het tegenwoordig opnemen tegen een ongekende kinetiek van klimaatverandering in het moderne tijdperk, gekatalyseerd door de uitstoot van broeikasgassen van menselijke oorsprong.
In België vertaalt zich dit in een grotere frequentie en duur van zomerse droogteperioden, die fysiologische of gezondheidsproblemen bij bepaalde soorten kunnen versterken. Denk bijvoorbeeld aan de sterfteproblemen die in onze bossen worden vastgesteld bij de spar (schorskever) en de es (essentaksterfte), om er maar een paar te noemen.
De ecosysteemdiensten die het bos levert, kunnen hierdoor bedreigd worden, of het nu gaat om de functies ter ondersteuning van de biodiversiteit, de regulerende en zuiverende functies van het water, de essentiële rol van het bos als terrestrische koolstofput, zonder de economische functies als bron van hernieuwbare materialen te vergeten.
Welke strategieën en beheermethoden zijn er voor onze bossen, gezien deze situatie en de onzekerheden die eraan verbonden zijn?
Een motto: diversifiëren! En deze diversificatie vereist een anticipatie waarin de rol van de mens van essentieel belang is.
Een ecosysteem dat veerkrachtig is en vele facetten kent, als een mozaïek. Om de instandhouding te verzekeren en de diensten van de bos ecosystemen te ontwikkelen, is het raadzaam om de boomsoorten en de beheermethoden te diversifiëren. Het concept is vastgelegd.
De beheermethoden diversifiëren
Deze illustratie, voorgesteld door het Office National de Forêts, geeft een niet-uitputtend overzicht van de beheermethoden die op het niveau van een grondgebied naast elkaar kunnen bestaan. De zones die in natuurlijke “regeneratie” worden achtergelaten, staan naast aangeplante bossen, die worden geëxploiteerd als ongelijkmatig, regelmatig hooghout,… Zones met opmerkelijke belangen worden specifiek beheerd voor de biodiversiteit. Er worden senescentie-eilanden gecreëerd zodat de habitats en soorten die aan dood hout zijn verbonden, zich kunnen ontwikkelen.
DIVERSIFIËREN VAN DE BOOMSOORTEN
Een boom kan worden geplant voor een exploitatietermijn van 80, 100, 200 jaar… Er moet worden gezorgd voor de overeenstemming tussen de soort en de lokale bodem- en klimaatomstandigheden… evenals hun waarschijnlijke evolutie.
Enerzijds bestaat een eerste strategie erin het aantal soorten dat is aangepast aan de schaal van een bosperceel te diversifiëren om het niveau van veerkracht te verhogen. Anderzijds bestaat een tweede strategie erin nieuwe soorten te gebruiken die aanvankelijk niet op onze breedtegraden voorkomen.
Sommige inheemse soorten hebben het tegenwoordig “moeilijk” op standplaatsen die voor hen gunstig waren. De beuk, een van de belangrijkste loofboomsoorten van ons bos, ziet zijn groei al enkele decennia afnemen, zoals het geval is in het Zoniënwoud. De es kampt, net als de iep voor hem, met grote gezondheidsproblemen. Bovendien is de natuurlijke migratie van soorten aanzienlijk trager dan de evolutie van het klimaat.
Om de instandhouding van de functies van het bos op middellange en lange termijn te verzekeren, kunnen nieuwe genetische bronnen worden geïntroduceerd. Of het nu gaat om nieuwe soorten (donzige of ruige eiken, oosterse beuken, Corsicaanse den, Atlasceder, Byzantijnse hazelaar…), of om individuen van inheemse soorten die zijn verzameld in meer zuidelijke gebieden (gewone beuken afkomstig uit Zuid-Europa,…). We spreken van “geassisteerde migratie van soorten“.
Het introduceren van een niet-inheemse soort mag geen toverkunst zijn. Het vereist een gestructureerde wetenschappelijke aanpak op lange termijn, zoals die welke wordt uitgevoerd door de Société Royale Forestière de Belgique met haar programma “Arboretum” (artikel volgt).
De projecten die door PlantC worden gesteund, integreren deze noodzaak tot diversificatie. Aan uw zijde zijn we er trots op bij te dragen aan het mozaïekbos van de toekomst.
