Mits goede verzorging bieden hoogstamboomgaarden met oude rassen vele voordelen.
Hoogstamboomgaarden met oude rassen vereisen geen behandeling. Deze rassen zijn bijzonder robuust en krachtig en tolerant voor een breed scala aan ziekten. Ze coëxisteren ermee zonder dat de levensduur van de boom en zijn productie in gevaar komen.
In België heeft het Waals Centrum voor Agronomisch Onderzoek (CRA-W) de afgelopen 30 jaar een formidabel programma voor het behoud van het fruit erfgoed van hier uitgevoerd. Dankzij dit programma kan een netwerk van kwekers nu een scala aan appel-, peren-, pruimen- en kersensoorten aanbieden. Met een groot succes, want het aanbod kan de vraag nauwelijks bijbenen. Proef een ‘Reinette étoilée’, een ‘Gueule de Mouton’, een ‘Président Roulin’ en we verzekeren u dat u de meer bekende Pink Lady, Jonagold of Golden snel zult vergeten!
De hoogstamboomgaard, een productief ecosysteem
Een boomgaard planten is een extra laag toevoegen aan het grasland. De grasproductie wordt nauwelijks beïnvloed, vooral in het perspectief van steeds frequentere droge periodes. Hierdoor kan de aanwezigheid van vee worden gehandhaafd, dat profiteert van de schaduw van de bomen. De schaduw verbetert het welzijn van de dieren, die beter presteren. En de kwaliteit, daar profiteert de consument van! Geblaat? Nee, wetenschap. Verschillende studies getuigen hiervan.
Een hoogstamboomgaard is een toevluchtsoord voor biodiversiteit. Het biedt een waardevolle habitatstructuur voor vele vogelsoorten: boomklevers, mezen, spechten, uilen en andere roofvogels. De vruchten, die nooit voor 100% worden geoogst, komen velen van hen ten goede, terwijl de oude bomen tal van nestmogelijkheden bieden. In jonge boomgaarden is het mogelijk om nestkasten toe te voegen om broedparen vroegtijdig aan te trekken. Dat is trouwens wat Vincent op zijn boerderij doet!
Het ecosysteem van de boomgaard herbergt een grote diversiteit aan insecten, op verschillende niveaus: gras, schors, fruit. De bestuivers spelen een cruciale rol: zonder hen geen fruit!
U kunt zich een beeld vormen van de duizend deugden van de hoogstamboomgaard voor de biodiversiteit door de documentaire ‘Le verger, carrousel de la vie’ te bekijken.
De boom slaat koolstof op in het hout, het wortelstelsel, en de vallende bladeren dragen bij aan het verhogen van het gehalte aan organische stof in de weilanden, terwijl het voedingsstoffen teruggeeft die in de diepte zijn opgenomen.
Boomgaarden, een waardeketen
En dan is er de grote verscheidenheid aan producten die afkomstig zijn uit de boomgaard. Van fruit tot sappen, ciders, eaux-de-vie, via compotes, jam. We zien al enkele jaren de opkomst van zinvolle economische projecten die de vruchten van hoogstamboomgaarden zonder behandelingen benutten: een volgend artikel in de Mag’!
Het aanplanten en beheren van een boomgaard vereist expertise en geduld!
Een hoogstamboomgaardproject moet goed worden overdacht, ruim van tevoren, om de geschiktheid tussen de rassen en de klimaatzone, het type grond, te waarborgen. De bloeiperiodes moeten overeenkomen, omdat de meeste rassen kruisbestuiving vereisen. Het valorisatieproject is ook van groot belang: zal een meer of minder gespreide vruchtzetting worden bevorderd? Welk type producten zal men overwegen? Tafel fruit, verwerkt fruit, compotes, jam, sappen, ciders, eaux de vie,…? Wat zal de vereiste houdbaarheid van het fruit zijn?
Voor het planten duurt het gemiddeld 5 jaar om een kwaliteitsboom te produceren. Het is hier dat alle knowhow van de ambachtelijke enter en de kweker tot uiting komt!
Er moet bijzondere aandacht worden besteed aan het type bescherming van de boom: wortelkooi om de boom te beschermen in geval van een sterke aanwezigheid van woelmuizen, luchtbescherming aangepast aan de veedieren, of zelfs wild, die de boomgaard bezoeken. Deze beschermingen zijn een van de belangrijkste kostenposten van de investering.
Een hoogstamboomgaard moet begraasd worden, in plaats van gemaaid. Deze beheermethode beperkt namelijk de concurrentie tussen het gras en de boom om water en voedingsstoffen. Bovendien zal het regelmatig vertrappen door de dieren de verspreiding van woelmuizengangen beperken, die dol zijn op de wortels van fruitbomen.
Daarna komen de regelmatige snoeibeurten, voor de vorming en het onderhoud van de bomen.
Elk jaar is de onderhoudstijd uiteindelijk zeer beperkt, maar absoluut essentieel.
Het is tegen de prijs van al deze inspanningen dat de eerste significante oogsten 6 tot 8 jaar na het planten zullen plaatsvinden! De fruitboom kan, mits goede verzorging, meer dan een eeuw produceren.
Tussen het begin van de entcyclus van de boom en de vruchtzetting verstrijken dus 11 tot 13 jaar! Een boomgaard exploiteren is vooral leven op het ritme van de bomen.
In Wallonië is er een vereniging die gespecialiseerd is in hoogstamboomgaarden en de valorisatie van hun vruchten: Diversifruits. Hun site is een schat aan informatie!
Hoogstamboomgaard aanplant projecten worden ondersteund door PlantC.
